|
Bình-phuïc
Bònh Thaàn-kinh
French / Spanish
/ Vietnamese / Chinese
Moät
soá Baøi Ñoïc theâm vaø
Nguoàn-goác
Cuõng
neân xem:
Note: this pamphlet is intended to provide
general medical information only. If you need medical advice,
you should speak with your doctor or other health professionals.
''Bònh thaàn-kinh' vaãn coøn
ñöôïc xem laø moät bònh
keùo daøi suoát ñôøi
vaø khoâng trò ñöôïc.
Nhöng trong ba thaäp nieân vöøa
qua, caøng ngaøy caøng coù nhieàu
cuoäc nghieân-cöùu xaùc-nhaän
laø caùc ngöôøi ñaõ
töøng traûi qua nhöõng thôøi-kyø
bò chaùn naûn, lo-aâu, coù
taâm-traïng thay ñoåi baát
thöôøng, vaøbò aûo-giaùc
naëng vaø kinh-nieân coù theå
heát bò caùc traïng-thaùi
ñoù vôùi söï giuùp-ñôõ
cuûa nhöõng ngöôøi hoå-trôï.
Söï bình-phuïc thöôøng
ñöôïc ñònh-nghóa
laø coù khaû-naêng laøm vieäc
hay hoïc hoûi, soáng ñoäc-laäp,
vaø giöõ moái töông-quan
xaõ-hoäi maø khoâng coù caùc
"trieäu-chöùng".
B.S. Courtenay Harding, moät baùc-só thaàn-kinh
vaø giaùo-sö, cho thaáy trong nhieàu
cuoäc nghieân-cöùu vôùi
nhöõng nhaø khaûo-cöùu
khaùc laø coù ñeán 68%
ñaõ bôùt nhieàu hay ñaõ
hoaøn toaøn khoûi bònh 'taâm-thaàn
phaân-lieät kinh-nieân'(chronic schizophrenia),
laø loaïi bònh thaàn-kinh naëng
nhöùt. Naêm 1980, Toå-chöùc
Y-teá Theá-giôùi ñaõ
keát-luaän laø caùc ngöôøi
thuoäc caùc nöôùc "chaäm-tieán"
hay bình-phuïc mau hôn laø caùc
ngöôøi thuoäc caùc nöôùc
coù bònh-vieän vaø thuoác
men.7 Ngöôøi
ta coù theå bình-phuïc vôùi
thôøi-gian nhôø söï naâng-ñôõ
thích-hôïp, ngay caû khi khoâng
coù söï trò-lieäu taâm-thaàn.
B.S. Harding noùi laø, "caùc heä-thoáng
trò-lieäu chöa coù theå trò
heát bònh, nhöng chuùng coù
theå loaïi ñi caùc chöôùng-ngaïi
trong dieãn-tieán töï laønh
bònh thieân-nhieân."3
Trong maáy naêm vöøa qua, nhöõng
ngöôøi ñaõ töøng
neám muøi cuûa heä-thoáng
y-teá taâm-thaàn ñaõ baét-ñaàu
môû nhöõng dòch-vuï döôùi
söï ñieàu-khieån cuûa
nhöõng ngöôøi ñoàng
caûnh-ngoä. Caùc chuyeân-gia cuõng
ñaõ phaùt-trieån "vieäcï
chaêm-soùc chuù-taâm vaøo
thaân-chuû" ñeå "gaây
söùc maïnh cho ngöôøi tieâu-thuï".
William Anthony, PhD, noùi laø, "söï
phuïc-hoài" laø moät caùch
laøm vieäc môùi trong ngaønh
y-teá taâm-thaàn, vaø noù
coù theå caùch-maïng-hoùa
ngaønh naøy.1
Duø vaäy caùc saùch giaùo-khoa
veà chaån-bònh tieân-ñoaùn
laø söï bình-phuïc töï-nhieân
veà'bònh thaàn-kinh', ñaëc-bieät
laø taâm-thaàn phaân-lieät,
gaàn nhö laø khoâng theå coù
ñöôïc. Thuoác ñöôïc
duøng ñeå kieåm-soaùt moät
soá caùc trieäu-chöùng, nhöng
caùc bònh-nhaân thöôøng
ñöôïc cho bieát laø hoï
khoâng neân mong moûi quaù nhieàu
ôû cuoäc soáng, vaø coù
theå laø hoï seõ khoâng laøm
vieäc ñöôïc hay giöõ
nhöõng moái töông-quan cho ñöôïc
laâu daøi. Coäng theâm vaøo
ñoù, söï coâ-laäp-hoùa
vaø veát nhô ñi keøm theo
söï chaån-ñoaùn laø bò
bònh thaàn-kinh coù theå khieán
cho ngöôøi ta deå bò kyø-thò
vaø laïm-duïng döôùi hình-thöùc.
 Recovery
Without Treatment: NY Times
Maëc duø coù theå bình-phuïc
ñöôïc, ña-soá ngöôøi
ta cho raèng bònh taâm-thaàn phaân-lieät
laø moät bònh di-truyeàn khoâng
theå trò ñöôïc. Ngöôøi
ta chöa tìm ra ñöôïc caùc
daáu hieäu hình-theå cuûa bònh
taâm-thaàn phaân-lieät, noùi
chi laø caùc gen gaây ra bònh.
Caùc nhaø khaûo-cöùu öôùc-löôïng
laø ñoái vôùi caùc
anh em sinh-ñoâi y nhö nhau (coù
cuøng caáu-taïo veà gen), thì
tröôøng-hôïp hai anh em cuøng
bò taâm-thaàn phaân-lieät ít
hôn laø 50%.
Ngöôøi ta cuõng noùi laø
caùc ngöôøi bò bònh
thaàn-kinh coù nhieàu xaùc-suaát
truyeàn bònh cho con caùi. Karl-Erik
Wahlberg, moät nhaø khaûo-cöùu
ôû Phaàn Lan, nhaän-thaáy laø,
trong moät cuoäc nghieân-cöùu
toaøn-quoác, con cuûa caùc ngöôøi
coù bònh taâm-thaàn phaân-lieät
ñaõ khoâng phaùt-trieån bònh
thaàn-kinh khi ñöôïc gôûi
nuoâi trong caùc gia-ñình nuoâi
döôõng.9
Caùc yeáu-toá di-truyeàn coù
theå laø quan-troïng, nhöng moâi-tröôøng
coù veõ coù moät vai-troø
quan-troïng hôn laø ngöôøi
ta töôûng tröôùc ñaây.
Recovery in the Mainstream: US News
Neáu moâi-tröôøng laø
chính-yeáu, thì caùi gì
giuùp cho ngöôøi ta bình-phuïc?
Moät ngöôøi baïn hay ngöôøi
giuùp-ñôõ saün-saøng
hoå-trôï baèng caùch laéng
nghe maø khoâng pheâ-phaùn vaø
tin-töôûng ôû quí-vò
trong nhöõng luùc gaëp khoù-khaên
coù theå coøn giuùp-ích
hôn laø moät nhaân-vieân ñaõ
ñöôïc huaán-luyeän. Theo
caùc cuoäc nghieân-cöùu cuûa
B.S. Loren Mosher, nhöõng ngöôøi
trong "caùc nhaø an-toaøn"
nhoû vaø ít toán keùm, khoâng
coù nhaân-vieân ñaõ ñöôïc
huaán-luyeän hay thuoác men, ñaõ
coù theå laøm cho caùc trieäu-chöùng
loaïn tinh-thaàn giaûm ñi trong voøng
saùu tuaàn6
(cuøng möùc-ñoä nhö laø
trong caùc bònh-vieän). Vieäc laøm
cuûa oâng hieän ñang ñöôïc
laøm laïi ôû Thuïy-sæ,
Thuïy-ñieån vaø Ñöùc.
Sau 2 naêm trong moät "nhaø an-toaøn",
58% caùc ngöôøi ñoù
ñaõ soáng ñoäc-laäp
(so vôùi 33% caùc ngöôøi
töø caùc khu cuûa bònh-vieän),
vaø 32% ñaõ laøm vieäc toaøn
thôøi-gian (trong nhöõng ngheà
ñöôïc troïng-voïng hôn
laø caùc ngöôøi töø
caùc bònh-vieän).
Moät bònh thaàn-kinh ñöôïc
chaån-ñoaùn laø naëng vaø
laâu daøi khoâng coù nghóa
laø "vónh-vieãn". Neáu
ngöôøi ñoù tin-töôûng
laø hoï coù theå laønh bònh,
vaø coù ngöôøi saün-saøng
hoå-trôï vaø nuoâi-döôõng
nieàm tin ñoù, thì xaùc-suaát
bình-phuïc raát laø cao. Su bình-phuïc
khoâng phaûi chæ laø moät ñieàu
coù theå ñöôïc - noù
ñang trôû neân thoâng-thöôøng.
Moät soá
Baøi Ñoïc theâm vaø Nguoàn-goác
Recovery
Without Treatment: NY Times
Recovery
in the Mainstream: US News
1. Anthony, W. A. (2000). A recovery-oriented service system:
Setting some system level standards. (Moät heä-thoáng
phuïc-vuï nhaém vaøo phuïc-hoài:
Ñaët moät soá tieâu-chuaån
veà möùc heä-thoáng). Psychiatric
Rehabilitation Journal. 24 (2): 159-168.
2. .Bassman, R. (2001). Overcoming the impossible:
My journey through schizophrenia. (Khaéc-phuïc
ñieàu khoâng theå laøm ñöôïc:
Haønh-trình cuûa toâi qua taâm-thaàn
phaân-lieät.) Psychology Today. 34(1): 34-40.
3. Harding, C. M., Brooks, G. W., Takamaru,
A., Strauss, J. S., & Breier, A. (1987b). The Vermont
longitudinal study of Persons with severe mental illness,
I: Methodology, study sample, and overall status 32 years
later. (Cuoäc nghieân-cöùu cuûa
Vermont theo chieàu daøi veà caùc
Ngöôøi bò bònh thaàn-kinh
naëng, I: Phöông-phaùp, maãu
nghieân-cöùu, vaø tình-traïng
toång-quaùt sau 32 naêm.) Am. J. Psychiatry,
144 (6): 718-726.
4. Harding, C. M., Zubin, J., & Strauss,
J. S. (1987a). Chronicity in schizophrenia: Fact, partial
fact, or artifact? (Tính-caùch kinh-nieân
cuûa taâm-thaàn phaân-lieät:
Söï-thaät, moät phaàn söï-thaät
hay söï giaõ töôûng?) Hospital
and Community Psychiatry. 38 (5):477-486.
5. Mental Health Weekly (Tuaàn baùo
Y-teá Taâm-thaàn). (1999). New York moves
toward recovery model with RFP release for special-needs plans.
(Nöõu Öôùc tieán ñeán
moät moâ hình phuïc-hoài vôùi
vieäc phaùt-haønh RFP cho caùc chöông-trình
coù nhu-caàu ñaëc-bieät). July
26. Manisses Communications Group.
6. Mosher, L. R., Vallone, R., & Menn,
A. (1995). The treatment of acute psychosis without neuroleptics:
Six weeks psychopathology outcome data from the Soteria Project.
(Vieäc ñieàu-trò chöùng
loaïn tinh-thaàn caáp-tính khoâng
duøng thuoác an-thaàn: Döõ-kieän
töø Döï-aùn Soteria veà
keát-quaû sau saùu tuaàn trò
baèng bònh-hoïc taâm-thaàn).
International Journal of Social Psychiatry. 41 (3): 157-173.
7. World Health Organization (Toå-chöùc
Y-teá Theá-giôùi), (1979) Schizophrenia:
An international follow-up study. (Taâm-thaàn
phaân-lieät: moät cuoäc nghieân-cöùu
theo doõi quoác-teá). New York: John
Wiley & Sons.
8. De Girolamo, D. (1995). World Health Organization
Studies on Schizophrenia: An overview of their results and
their implications for an understanding of the disorder. (Nghieân-cöùu
cuûa Toå-chöùc Y-teá Theá-giôùi
veà Taâm-thaàn phaân-lieät:
Moät caùi nhìn toång-quaùt
veà caùc keát-quaû vaø söï
bao-haøm ñeå hieåu bònh-traïng
naøy). The Psychotherapy Patient. 9: 213-31.
9. Wahlberg, K. E., Wynne, L. C., Oja, H.
Keskitalo, P., et al,. (1997). Gene-environment interaction
in vulnerability to schizophrenia: Findings from the Finnish
Family Study of Schizophrenia. (AÛnh-höôûng
laãn nhau cuûa gen vaø moâi-tröôøng
trong vieäc deå bò taâm-thaàn
phaân-lieät: Keát-quaû cuûa
cuoäc Nghieân-cöùu cuûa Phaàn-lan
veà Taâm-thaàn phaân-lieät
trong Gia-ñình). American Journal of Psychiatry.
Vol. 154 (3): 355-362.
Cuõng neân
xem:
The National Empowerment Center (Trung-taâm Toaøn-quoác
Gaây Söùc-maïnh)
599 Canal Street, Lawrence, MA 01840 USA
Ngoaøi Hoa-kyø: 1-978-685-1518 - Fax 1-978-694-9117
Ñieän-toaùn: http://www.power2u.org/
Safe Harbour: Alternative Mental Health On-line (Beán
An-toaøn:
Ñöôøng daây Ñieän-toaùn
veà Söï Löïa-choïn Khaùc
cho Y-teá Taâm-thaàn)
Ñieän-toaùn: http://www.AlternativeMentalHealth.com/
Ñieän-thö: safeharborproj@aol.com
Alaska Mental Health Consumer Web: Recovery Stories (Maïng
löôùi veà
Y-teá Taâm-thaàn cho Ngöôøi
Tieâu-thuï ôû Alaska:
Caùc Maãu-chuyeän Phuïc-hoài)
Ñieän-toaùn: http://akmhcweb.org/recovery/rec.htm
Recovery Tools (caùc Duïng-cuï ñeå
Phuïc-hoài)
Ñieän-toaùn: http://www.recoverytools.org/bibliography.html
See our links.
home / recovery
/ rights / readings
/ links / feedback
/ QSOS
/ QSPC archive
|
